Przyjęta 10 marca 2026 r. rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie praw autorskich i generatywnej sztucznej inteligencji określa jasny plan reform legislacyjnych. Jeśli Państwa firma opracowuje, wdraża lub wykorzystuje sztuczną inteligencję – albo tworzy treści wykorzystywane przez systemy sztucznej inteligencji – ma to dla Państwa bezpośrednie znaczenie.
Dlaczego Parlament podjął działania
Naruszenia praw autorskich już mają miejsce – na szeroką skalę
Istnieją dowody na powszechne naruszanie przepisów dotyczących praw autorskich przez dostawców generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI), w tym nieuprawnione gromadzenie utworów z internetu, nieprzestrzeganie zastrzeżeń praw podmiotów uprawnionych dotyczących eksploracji tekstów i danych, korzystanie z pirackich źródeł oraz brak ubiegania się o udzielenie licencji – jest to schemat stanowiący wyraźne naruszenie podstawowych praw twórców i wskazujący na potrzebę podjęcia zdecydowanych działań w celu zapewnienia, by ekosystem sztucznej inteligencji w UE był sprawiedliwy i etyczny.
Sektor kreatywny jest rozległy, ma kluczowe znaczenie – i jest zagrożony
Sektor kreatywny i kulturalny stanowi około 4% wartości dodanej UE i 6,9% produktu krajowego brutto Unii Europejskiej oraz zatrudnia około 8 milionów osób. Ryzyko stopniowego zaniku ludzkiego wymiaru twórczości na rzecz treści generowanych przez sztuczną inteligencję stanowi zagrożenie egzystencjalne dla europejskiego społeczeństwa i demokracji, gdyż zaciera granicę między prawdą a fałszem oraz zakłóca zdolność krytycznego myślenia.
Obecny system wyłączeń nie działa
Obecne systemy zastrzegania praw („opt-out”) do treści chronionych prawem autorskim są w praktyce często trudne do stosowania, mogą nie obejmować wszystkich istotnych czynności składających się na eksplorację tekstów i danych oraz nie zapewniają poziomu przejrzystości niezbędnego do skutecznego wdrożenia i egzekwowania przepisów.
Prawo UE musi mieć zastosowanie wszędzie tam, gdzie sprzedawana jest sztuczna inteligencja – nie tylko tam, gdzie jest ona szkolona
Aby zapobiec uzyskiwaniu przez dostawców spoza UE nieuczciwej przewagi konkurencyjnej poprzez nieprzestrzeganie przepisów, zasady chroniące i egzekwujące prawa autorskie na szczeblu unijnym i krajowym muszą skutecznie obowiązywać w odniesieniu do wszystkich usług świadczonych na rynku UE.
Postulaty rezolucji
Nowe ramy prawne – jako uzupełnienie obowiązującego prawa autorskiego
Parlament uważa, że obecne prawo autorskie jest niewystarczające, by sprostać wyzwaniu związanemu z udzielaniem licencji na materiały chronione prawem autorskim na potrzeby GenAI, i wzywa do ustanowienia dodatkowych ram prawnych w celu wyjaśnienia zasad licencjonowania oraz przeciwdziałania potencjalnym naruszeniom – w tym przepisów zapewniających skuteczną współpracę dostawców GenAI z twórcami, funkcjonujący rynek licencyjny przywracający siłę przetargową podmiotów uprawnionych oraz realne rozwiązania w zakresie ochrony.
Podmioty uprawnione uzyskują pełną kontrolę – w tym nad wykorzystaniem wykraczającym poza szkolenie
Podmioty uprawnione, zwłaszcza z sektora prasy i mediów informacyjnych, muszą mieć pełną kontrolę nad cyfrowym wykorzystaniem swoich treści przez systemy i modele sztucznej inteligencji do celów szkoleniowych, w oparciu o solidną i funkcjonującą możliwość wykluczenia takiego wykorzystania, popartą pełną przejrzystością i dokumentacją źródłową. Ponadto korzystanie z treści chronionych do celów wykraczających poza szkolenie – takich jak wnioskowanie (inferencing) i generowanie wspomagane wyszukiwaniem (retrieval-augmented generation) – może mieć miejsce wyłącznie za wyraźną zgodą podmiotów uprawnionych.
Prawo autorskie UE ma zastosowanie niezależnie od miejsca szkolenia sztucznej inteligencji
W przypadku wprowadzania do obrotu lub udostępniania generatywnych modeli i systemów sztucznej inteligencji na rynku UE zastosowanie ma prawo autorskie UE, niezależnie od jurysdykcji, w której dochodzi do czynności relewantnych z punktu widzenia prawa autorskiego, leżących u podstaw szkolenia tych modeli i systemów – a w przypadku naruszenia prawa autorskiego wprowadzanie do obrotu lub udostępnianie tych modeli i systemów na rynku UE jest zabronione.
Szczegółowa przejrzystość – w tym w odniesieniu do indeksowania w czasie rzeczywistym
Każdy dostawca lub podmiot wdrażający modele i systemy GenAI jest zobowiązany do zapewnienia przejrzystości w odniesieniu do wszystkich treści chronionych prawem autorskim wykorzystywanych do szkolenia tych modeli i systemów; obowiązek ten realizowany jest poprzez sporządzenie szczegółowego wykazu identyfikującego każdą pozycję treści chronionych prawem autorskim wykorzystaną w procesie szkolenia. W przypadku zastosowań takich jak wnioskowanie i generowanie wspomagane wyszukiwaniem, wymagających ciągłego indeksowania w czasie rzeczywistym, obowiązek przejrzystości musi być uzupełniony wymogiem identyfikowalności robotów indeksujących przez operatorów serwisów internetowych oraz obowiązkiem prowadzenia przez przedsiębiorstwa zajmujące się sztuczną inteligencją szczegółowej dokumentacji działań indeksujących.
Brak przejrzystości = domniemane naruszenie
Parlament wzywa Komisję do zaproponowania ustanowienia podlegającego obaleniu domniemania, zgodnie z którym w odniesieniu do każdego generatywnego modelu lub systemu sztucznej inteligencji wprowadzonego do obrotu na rynku UE przyjmuje się, że utwory i inne przedmioty ochrony objęte prawem autorskim lub prawami pokrewnymi zostały wykorzystane do celów szkolenia, wnioskowania lub generowania wspomaganego wyszukiwaniem, jeżeli obowiązki w zakresie przejrzystości nie zostały w pełni wypełnione. W przypadku gdy podmiot uprawniony wygra postępowanie sądowe na podstawie tego domniemania lub na podstawie przedstawionych dowodów, wszelkie uzasadnione i proporcjonalne koszty postępowania oraz inne wydatki ponosi dostawca danego modelu lub systemu sztucznej inteligencji.
Licencjonowanie zbiorowe jako droga do funkcjonującego rynku
Parlament wzywa Komisję do ułatwienia – w drodze konsultacji z organizacjami zbiorowego zarządzania – zawierania dobrowolnych umów o zbiorowym licencjonowaniu w poszczególnych sektorach jako instrumentu służącego szybkiemu stworzeniu funkcjonującego rynku licencyjnego, który zapewni zrównoważone i efektywne ramy gwarantujące sprawiedliwe wynagrodzenie dla podmiotów uprawnionych, umożliwiając jednocześnie dostawcom sztucznej inteligencji dostęp do wysokiej jakości danych szkoleniowych.
EUIPO staje się centralną infrastrukturą zapewniania zgodności z przepisami
Parlament proponuje dwie konkretne role dla EUIPO:
- Pełnienie funkcji zaufanego pośrednika zarządzającego wyłączeniami w systemie opt-out i prowadzącego ich rejestr, udostępniając tym samym dostawcom sztucznej inteligencji kompleksowe narzędzie zapewnienia zgodności z prawem autorskim.
- Wspieranie sektorowego, dobrowolnego procesu licencjonowania w celu usprawnienia relacji między dostawcami GenAI a podmiotami uprawnionymi, tworząc praktyczne, sprzyjające innowacjom ramy prawne wspierające konkurencyjność UE.
Treści generowane przez sztuczną inteligencję nie podlegają ochronie prawnoautorskiej
Treści w całości wygenerowane przez sztuczną inteligencję, które nie spełniają ustalonych przesłanek ochrony prawnoautorskiej, powinny pozostawać wyłączone spod ochrony prawa autorskiego, a ich status jako dóbr wspólnych (domeny publicznej) musi zostać jednoznacznie określony.
Deepfake’i i oznaczanie treści
- Parlament wzywa Komisję do zbadania środków mających na celu ochronę osób fizycznych przed rozpowszechnianiem generowanych przez sztuczną inteligencję cyfrowych treści obrazowych, dźwiękowych lub wideo imitujących ich cechy osobiste bez ich zgody, przy czym dostawcy usług cyfrowych będą zobowiązani do podejmowania działań przeciwko takiemu nielegalnemu wykorzystaniu.
- Parlament podkreśla potrzebę wyraźnego oznaczania treści generowanych wyłącznie przez sztuczną inteligencję i wzywa Komisję do niezwłocznego wydania unijnego kodeksu postępowania w sprawie oznaczania treści.
Co dalej
Parlament zaleca, by Komisja pilnie przeprowadziła dogłębną ocenę, czy obowiązujące unijne ramy prawnoautorskie w wystarczającym stopniu uwzględniają niepewność prawną i skutki dla konkurencji związane z wykorzystaniem utworów chronionych do szkolenia systemów GenAI, w tym implikacje terytorialne oraz kwestię rozpowszechniania treści generowanych przez sztuczną inteligencję, które mogą zastępować wypowiedzi tworzone przez człowieka.
Oczekuje się, że nastąpi przegląd dyrektywy CDSM. Propozycje zawarte w niniejszej rezolucji – od podlegającego obaleniu domniemania naruszenia po nową architekturę licencyjną – prawdopodobnie będą bezpośrednio kształtować ten proces.
Jak LYNX może pomóc
Zespół LYNX doradza klientom w pełnym zakresie prawa dotyczącego sztucznej inteligencji i własności intelektualnej:
- Audyty zgodności danych szkoleniowych z przepisami prawa
- Strategia i wdrażanie mechanizmu opt-out
- Negocjacje licencyjne z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami oraz indywidualnymi podmiotami uprawnionymi
- Wsparcie w zakresie egzekwowania praw i prowadzenia postępowań sądowych na rzecz podmiotów uprawnionych
- Monitorowanie otoczenia regulacyjnego i rzecznictwo
Niezależnie od tego, czy są Państwo twórcą systemów sztucznej inteligencji, wydawcą, firmą medialną czy profesjonalistą z branży kreatywnej – otoczenie prawne ulega dynamicznym zmianom, a konsekwencje braku działania stają się coraz bardziej wymierne.
Skontaktuj się z LYNX już dziś, aby porozmawiać z jednym z naszych specjalistów ds. prawa własności intelektualnej i nowych technologii.
