System Eurodac to ogólnoeuropejska baza danych daktyloskopijnych osób ubiegających się o azyl, czyli o ochronę międzynarodową oraz cudzoziemców zatrzymanych w związku z nielegalnym przekroczeniem zewnętrznych granic Unii Europejskiej. Przypomnijmy, że system Eurodac funkcjonuje od dnia 15 stycznia 2003 roku. Polska włączyła się w jego działanie z dniem 1 maja 2004 roku – czyli z chwilą przystąpienia do Unii Europejskiej.
Które przepisy regulują system Eurodac i jaki jest ich kluczowy cel?
- kluczowym aktem prawnym jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania rozporządzenia (UE) nr 604/2013 w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca oraz w sprawie występowania o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1077/2011 ustanawiające Europejską Agencję ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości – zw. dalej: „rozporządzeniem”;
- rozporządzenie ma na celu: ułatwienie państwom członkowskim Unii Europejskiej określania kraju właściwego do rozpatrywania danego wniosku o azyl poprzez porównywanie odcisków palców osób ubiegających się o azyl oraz osób spoza UE i EOG z danymi z centralnej bazy danych oraz umożliwienie organom ścigania, z zastrzeżeniem ściśle określonych warunków, korzystania z systemu Eurodac w ramach dochodzeń, wykrywania przestępstw terrorystycznych lub innych poważnych przestępstw i zapobiegania im.
Dlaczego system Eurodac jest tak ważny dla ogółu społeczeństwa?
System Eurodac jest niezwykle istotny dla ogółu społeczeństwa, ponieważ pomaga państwom Unii Europejskiej skuteczniej zarządzać migracją oraz zwiększać bezpieczeństwo publicznego. Jego główne znaczenie polega na kilku aspektach:
- zapobiega wielokrotnemu składaniu wniosków o azyl – dzięki porównywaniu odcisków palców można ustalić, czy dana osoba ubiegała się już o ochronę międzynarodową w innym państwie UE. Wspiera to stosowanie przepisów tzw. systemu dublińskiego;
- ułatwia identyfikację osób. Umożliwia potwierdzenie tożsamości osób ubiegających się o azyl oraz osób zatrzymanych po nielegalnym przekroczeniu granicy;
- wzmacnia bezpieczeństwo publiczne. W określonych prawem sytuacjach organy ścigania mogą uzyskać dostęp do danych Eurodac podczas prowadzenia dochodzeń dotyczących terroryzmu lub innych poważnych przestępstw;
- usprawnia współpracę między państwami UE. Wspólna baza danych pozwala państwom szybciej wymieniać informacje i skuteczniej zarządzać procedurami migracyjnymi;
- ogranicza nadużycia systemu azylowego. Pomaga wykrywać przypadki składania wielu wniosków pod różnymi tożsamościami, co zwiększa sprawiedliwość i efektywność funkcjonowania całego systemu.
Pamiętajmy również, że funkcjonowanie Eurodac wiąże się z obowiązkiem ochrony danych osobowych. Dane są przetwarzane zgodnie z przepisami UE, w tym z zasadami ochrony prywatności, a dostęp do nich jest ograniczony do uprawnionych organów i ściśle określonych celów.
Eurodac łączy cele humanitarne z potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa, sprawnego zarządzania migracją oraz uczciwego funkcjonowania systemu azylowego w Unii Europejskiej. Dlatego też znajomość tychże regulacji oraz procedur jest niezwykle ważna – szczególnie z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa, które obejmują wiele jego gałęzi.